სადაურია მოხუცი “სიმინდის კუნძულიდან”?

გიორგი ოვაშვილის ფილმ “სიმინდის კუნძულში” პირველი, რასაც მაყურებელი შენიშნავს, არის ის, რომ საწყისი 20 წუთის განმავლობაში არ ისმის არცერთი სიტყვა და ზოგადადაც, ფილმში ვერბალური ენა მინიმალურად არის გამოყენებებული. ეს განსაკუთრებით ეხება მთავარ პერსონაჟს, მოხუც კაცს, რომელიც მდინარის კალაპოტის შუაში მოთავსებულ პატარა კუნძულზე ქოხს აიშენებს და სიმინდს დარგავს. ის მთელი ფილმის განმავლობაში 3-4 ფრაზას ამბობს. ფილმის ყურებისას, მაყურებელი ხანდახან ალბათ ფიქრობს, აი, ახლა მაინც დაილაპარაკებს, დაიყვირებს, ხმას ამოიღებს, მაგრამ მოხუცი მუდამ დუმს და სხვა პერსონაჟების შეკითხვებს თავის ქნევით პასუხობს.

corn island

შემთხვევითი არაა, რომ მოხუცი არ იყენებს სიტყვებს კომუნიკაციისთვის. არც ისაა შემთხვევითი, რომ ის კუნძულზე სახლდება. სიუჟეტი აფხაზეთში, საომარი კინფლიქტის ფონზე ვითარდება. თავად მოხუცი ეროვნებით აფხაზია, მაგრამ ის ისევე არ პასუხობს აფხაზებს აფხაზურად, როგორც ქართველებს ქართულად და რუსულად(თუ არ ჩავთვლით ერთ ეპიზოდს, სადაც აფხაზი მესაზღვრეები მის კუნძულზე ჩამოსხდებიან და ის ნერვიულად ამბობს ორ ფრაზას – “ცოტა ღვინო მაქვს” და “ვის ეძებთ?”). მოხუცი ვერბალური ენის ყველა ფორმაზე უარს ამბობს იმიტომ, რომ არ უნდა საკუთარი თავის რომელიმე მხრისთვის მიკუთვნება. ის იფარებს დაჭრილ ქართველს, მაგრამ მის საძებნელად მოსულ აფხაზებსაც და ქართველებსაც ერთნაირი გულგრილობით პასუხობს, რომ მას არავინ უნახავს. მოხუცი თავისი დუმილით ირჩევს პოზიციას, რომელიც აფხაზი-ქართველის, გამარჯვებული-დამარცხებულის, მართალი-მტყუანისა და ყველანაირი დიხოტომიის მიღმაა. სწორედ ამიტომაც, ის გადადის კუნძულზე საცხოვრებლად, იმისთვის რომ განცალკევდეს ყველასგან, ქართველისგანაც და აფხაზისგანაც არამხოლოდ აზრობრივად, არამედ გეიგრაფოულადაც. თუმცა, საბოლოოდ, ის არა მათგან შორს, არამედ მათ შორის აღმოჩნდება.

მოხუცის გადაწყვეტილება შეიძლება მრავალგვარად ინტერპრეტირდეს. შეიძლება ჩავთვალოთ, რომ ის არის დიდი ჰუმანისტი და მისთვის არა რომელიმე მხარე, არამედ ადამიანია მთავარი, რადგან მტრის დაჭრილ ჯარისკაცს იფარებს და უვლის. შეიძლება ჩავთვალოთ, რომ პირიქით, მას ერთნაირად სძულს ყველა და ამიტომაც ავლენს გულგრილობასა და უხეშობას ყველას მიმართ ერთნაირად(ხოლო ჯარისკაცის შეფარება ავხსნათ შიშის მოტივით, ან შვილიშვილის(რომელიც ამ ჯარისკაცს იპოვნის) გამო სისუსტის გამოჩენით). მაგრამ ჩემი აზრით, ის არც ამ ორი პოლუსიდან რომელიმეზე თავსდება. ის ამ პოლუსებს მიღმაა და ამავდროულად, მათ შორისაც(როგორც მდინარის ორ ნაპირს შორის). მისთვის სულ ერთია საომარი კონფლიქტის მიზეზი – მიწა, რადგან შვილიშვილის კითხვაზე, თუ ვისია ეს კუნძული, პასუხობს:”მისი შემქმნელის”. პერსონაჟს სახელიც კი არ აქვს, ის არის უბრალოდ “ბაბუა”(სხვა პერსონაჟებისთვის) და “მოხუცი კაცი”(ტიტრებში). სახელის არქონა კი იდენტობის არქონას, მასზე უარის თქმას გულისხმობს.

ამ ყველაფრის შემდეგ, ჩნდება კითხვა – თუ ის უარს ამბობს ყველანაირ იდენტობაზე, მაშინ რა სურს მას? ჩემი აზრით, მოხუცს უბრალოდ საკუთარი “კუნძული” უნდა, ამ სიტყვის სიმბოლური და პირდაპირი გაგებითაც. მას სურს საკუთარი ადგილის დამკვიდრება იქ, სადაც ერთმანეთს თითოეულ გოჯს ეცილებიან, მას სურს სიმშვიდე მძვინვარებაში. მას არ უნდა, ითვლებოდეს აფხაზად, ან ქართველად, მას არ უნდა ითვლებოდეს კეთილად, ან ბოროტად. მას უბრალოდ უნდა რომ იყოს ის, ვინც არის.

ინტერტექსტური 90-იანები

პაატა შამუგია თავის ესეიში 90-იან წლებზე(„პაატა შამუგიას 90-იანები“) ასეთ რამეს ამბობს:“როცა 90-იანებს ვიხსენებთ, ისიც უნდა ვთქვათ, რომ ეს თარიღი კი არა, სიმბოლოა, პირობითი ნიშანი, რომლითაც დროს კი არა, მდგომარეობას აღვნიშნავთ.“ იქვე, შამუგია აგრძელებს, რომ მისთვის 90-იანები 80-იან წლების ბოლოს დაიწყო და 21-ე საუკუნის დადგომასთან ერთად დასრულდა.

კარლო კაჭარავა(90’იანი წლების ქართველი მხატვარი)

ჩემთვის კი 90-იანები მაშინ დაიწყო, როდესაც დავიბადე და იგი ვარდების რევოლუციამ დაასრულა. 90-იანი წლები კალენდარული 10-წლეული არ ყოფილა. ეს იყო ფენომენი, რომელიც სხვადასხვა ადამიანისთვის სხვადასხვა ქრონოლოგიურ საზღვრებშია მოქცეული. ეს პედანტი ადამიანისათვის ისტორიული უზუსტობა, ან აცდენა იქნებოდა. მისთვის არ შეიძლება, ორი ადამიანი რაღაც პერიოდზე საუბრობდეს და მას სხვადასხვა ქრონოლოგიურ პერიოდებს აკუთვნებდეს, თან, ორივე არაზუსტად.

90-იანები შეიძლება განვიხილოთ როგორც ერთგვარი ისტორიულ ინტერტექსტი, რომელიც ჩემი აზრით, არა იმდენად კოლექტიური მეხსიერების ნაწილი, არამედ სუბიექტურად აღქმული და წაკითხული ტექსტების ერთობაა. ის არ არის პერიოდი, რომელზეც შეიძლება ისტორიკოსმა აკადემიურად დაწეროს ისტორიის სახელმძღვანელოს თავი, რომელიც იქნება უნივერსალური და ყველასთვის მისაღები. ჩემთვის 12-ე კლასის ისტორიის სახელმძღვანელოში დაწერილი თავი საქართველოს უახლოეს ისტორიაზე აბსოლუტურად გაუგებარი და არარელევანტური იყო. როდესაც მას ვკითხულობდი, მეგონა, რომ ავტორი და მე სრულიად სხვადასხვა დროსა და სივრცეზე ვმსჯელობდით. და ეს იყო აბსოლუტურად ბუნებრივი.

პაატა შამუგიას იმავე ესეიში ასეთი წინადადებაა:“ახლა, როცა ვაანალიზებ იმ შეგრძნებებს, გარემოს, ხალხს, ფერებს, სუნებს – კი, ეს იყო ჩემი პერსონალური 90-იანების დასაწყისი.“ მართლაც, დღევანდელ კულტურაში 90-იანების ძალიან ბევრი (სუბიექტური)აღქმა გვხვდება.მაგალითად, ამ პერიოდზე თავის ესეიში „პოსტსაბჭოთა საქართველო და პოსტმოდერნიზმი“  ზურაბ ქარუმიძე აანალიზებს იმდროინდელ მნიშვნელოვან პოლიტიკურ და კულტურულ მოვლენებს და ამ ანალიზისთვის პოსტმოდერნიზმის პარადიგმას იყენებს. ბოლოსიტყვაობაში ქარუმიძე წერს:“პოსტმოდერნიზმის კუთხით პოსტსაბჭოთა ქართული კულტურის წარმოჩენის მცდელობამ მთლიანად იმ კონკრეტული ისტორიული ეპოქის სურათიც, ალბათ, დაავიწროვა, ფრაგმენტული გახადა.“ ქარუმიძე აკვირდება და აღწერს ქართული კულტურის იმ „დავიწროვებულ“ ნაწილს, რომელსაც ზოგი მოდერნისტი ინტელიგენციას, ან ელიტას უწოდებდა. მისი ეს აღქმაც სუბიექტურია და არა  საერთო(რასაც მისი ზემოთ მოყვანილი სიტყვებიც ადასტურებს).

ზურაბ ქარუმიძის სათვალისგან განსხვავებით, სხვა შუშებმა, კერძოდ, ნანა ექვთიმიშვილის ობიექტივმა 90-იანები სრულიად სხვა სივრცეში მოაქცია. ფილმ „გრძელ ნათელ დღეებში“, აღწერილი გარემო აბსოლუტურად მასკულინური და ბრუტალურია და ამ გარემოში ძლიერი ბატონობს. სამაგიეროდ, ფორმით ფილმი უფრო პოსტმოდერნულია – ამბავი ორი მოზარდი გოგონას ყოველდღიურობის მეშვეობით არის გადმოცემული.

ჩემთვის 90-იანები იყო ხედი ჩემი ოთახის ფანჯრებიდან. ეს ხედი ორი ძირითადი ელემენტისგან შედგებოდა: პირველი იყო გზა, რომელიც ერთხელ ზერელედ „დაალატკავეს“, იმის გამო, რომ მასზე შევარდნაძეს უნდა ჩამოეარა, და გზის იქით – სხვა მიკრორაიონი, რომელშიც შუქი უფრო იშვიათად მიდიოდა, ვიდრე ჩვენსაში. მამაჩემი მიხსნიდა, რომ ისინი სხვა ხაზზე იყვნენ, თუმცა ბებიაჩემს თავისი თეორია ჰქონდა, რომლის მიხედვითაც, იმ მიკრორაიონში შევარდნაძის ნათესავები ცხოვრობდნენ. მე, ჩემი და და ჩემი ძმა ხშირად დავმსხდარვართ ამ ფანჯრების წინ და სანამ ჩვენ შუქი არ გვქონდა, მოპირდაპირე მიკრორაიონის განათებული ხედით ვინაზღაურებდით სიბნელეს. ასე შეიქმნა სხვა ყველასთან ერთად ეს ორი მძლავრი ასოციაცია 90-იან წლებთან – შევარდნაძე და უშუქობა.

რაც შეეხება მასკულტურას, ამ პერიოდმა მას ისეთივე(ან შეიძლება, უფრო ძლიერი) კვალი დაატყო, როგორიც 2000-იანებში გამოჩენილმა ინტერნეტმა, რომელმაც, როგორც ამბობენ ახალი, „მილენიუმის“ თაობა შექმნა. 90-იანებმაც შექმნა თაობა – რემბოს, მარიოს, რონალდოს და კოკა-კოლის თაობა. ყველაფერი ის, რაც კაპიტალიზმს უკვე მოესწრო, თავის სიამაყედ ექცია, პოსტსაბჭოთა საქართველოში ახალი და ჯადოსნური ხილი იყო. მახსოვს, როგორ შევცბი, როდესაც ერთმა უფროსმა მითხრა, რომ მაკალაი კალკინი უკვე საკმაოდ დიდი იყო და ცოლთან გაშორებაც კი მოესწრო.

საბოლოოდ, 90-იანები საკმაოდ მრავალფეროვნად შემორჩა ჩვენს მეხსიერებას: მასკულტურაში რონალდოს ყვითელი მაისურებითა და ჰოლივუდური ბლოკბასტერებით, პოლიტიკაში – ომითა და ნგრევით, კულტურაში ახალი ექსპერიმენტებით, ჩემსა და ჩემს მეგობრებში კი ერთი სიტყვით – ბავშვობით დარჩა.

 

საპნის ოპერების სოციალური მნიშვნელობა

ბლოგი თავდაპირველად გამოქვეყნებულია ლიბერალიზმის სასწავლო ცენტრის ვებ–გვერდზე

დღეს “ფეისბუკზე” ნანუკა ჟორჟოლიანი წუხდა, რომ მის შოუ–კონცერს ნინო ქათამაძისა და თეონა კონტრიძის მონაწილეობით, უფრო დაბალი რეიტინგი ჰქონდა, ვიდრე ორ თურქულ სერიალს. თავის პოსტში ის აღშფოთებული აღნიშნავდა, რომ ამ ქვეყანაში გემოვნება არ უვარგათ, მაგრამ სინამდვილეში, როდესაც ქალბატონი ნანუკა მისი “მაღალესთეტიკური” გადაცემების დაბალ რეიტინგს საზოგადოების გემოვნებით ხსნის, ის ცდება. სინამდვილეში, გემოვნება აქ არაფერ შუაშია.

თურქულ და ლათინურ სერიალებს ნაციონალური მაუწყებლების ყოველდღიური ეთერის მინიმუმ 3–4 საათი უკავიათ. ყველა ამ სერიალს, რომლებიც ხშირ შემთხვევაში, ერთმანეთის პარალელურადაც გადის, საკმაოდ დიდი აუდიტორია ჰყავს. ამ აუდიტორიის უდიდესი უმრავლესობა კი, დიასახლისები არიან.

ყველას, ვისაც სახლში ტელევიზორი აქვს, ეს სერიალები იმ დოზით მაინც აქვს ნანახი, რომ რაღაც ზოგადი წარმოდგენა ჰქონდეს და უმრავლესობას ალბათ უჩნდება შეკითხვა, თუ რატომ არ ბეზრდება ხალხს ამდენი თითქმის იდენტური სერიალების ყურება. მათ ხომ ყველას ძალიან მსგავსი ნარატივი აქვს: ცენტრში არის ქალი, რომელსაც ახალგაზრდობაში დიდ ტკივილს მიაყენებს რაიმე ტრაგედია, ან ვინმე მისი ბოროტისმსურველი. შემდეგ ეს ქალი ბრუნდება(პირდაპირი და გადატანითი მნიშვნელობითაც), უკვე ტრაგედიაგადატანილი და გაძლიერებული, იმისთვის, რომ დაიბრუნოს ის, ვინც/რაც მას უსამართლოდ წაართვეს, პასუხი აგებინოს მის მჩაგვრელებს და აღადგინოს სამართლიანობა, დაძლიოს სოციალური დაბრკოლებები მასა და მის საყვარელ ადამიანს შორის, აღიდგინოს ღირსება, დაიბრუნოს მემკვიდრეობა და ა.შ. რა თქმა უნდა, არის სხვა ნარატივებიც, მაგრამ მათგან ეს ყველაზე პოპულარულია.

ლათინურ სერიალებს ასევე აქვთ ერთი ტრადიცია – მოქმედება თითქმის ყოველთვის ხდება რაღაც მსხვილ ფეოდალურ–კლანურ თემების ირგვლივ, სადაც ორი ფეოდალის(ან მაგნატის) ოჯახი ერთმანეთს უპირისპირდება. ეს “რომეო და ჯულიეტასეული” მოტივი აქვთ გადაღებული თურქულ სერიალებსაც, რომლებიც მსგავს ნარატივს იყენებენ.

სერიალები

 

მე ვიზრდებოდი და ვცხოვრობ იმ სოციალურ ჯგუფში, რომლის ოჯახებშიც სერიალებს ყოველთვის უყურებენ. ამიტომ, ძალიან ბევრი საპნის ოპერისთვის მომიკრავს თვალი და დიდი ხანია მივხვდი, თუ რა საჭიროა ეს ერთი და იმავე შინაარსის სერიალები და რატომ არ კარგავენ ისინი ამდენი წლის განმავლობაში რეიტინგს. თუ ჩვენ ზემოთ მოყვანილ ნარატივს დავუბრუნდებით და ჩვენს მთავარ ქალ პერსონაჟს დავახასიათებთ, აუცილებლად გამოვიყენებთ ისეთ ეპითეტებს, როგორიცაა “დაჩაგრული”, “უსამართლობის მსხვერპლი”, “სამართლისათვის მებრძოლი” და ა.შ.

ახლა კი, დავსვათ მეორე შეკითხვა – როგორი არის ის საზოგადოება, რომელსაც ნანუკა ჟორჟოლიანი გემოვნებას უწუნებს? – ის არის ძალადობრივი. ჩვენ ვცხოვრობთ გარემოში, რომელშიც მედია საკუთარი რეიტინგისთვის არ ერიდება სიძულვილის ტირაჟირებას, რომლითაც ასე სავსენი არიან ყველანი, პოლიტიკოსებით დაწყებული, სასულიერო პირებით დამთავრებული. ჩვენ ყველანი რაღაც დოზით განვიცდით ძალადობას: ზოგზე ფიზიკურად ძალადობენ ქუჩაში, ზოგზე ეკონომიკურად ძალადობენ სამსახურში, ზოგზე ფსიქოლოგიურად ძალადობენ ოჯახში და ა.შ. ხოლო ამ გარემოს გამო ფრუსტრირებული და იმედგაცრუებული მამაკაცები კი თავიანთ დაგროვილ აგრესიას ხარჯავენ ოჯახში, ცოლებსა და ბავშვებზე ძალადობაში. აქედან გამომდინარე, დიასახლისების საკმაოდ დიდ ნაწილს ამ სერიალების პერსონაჟების მიმართ თანაგრძნობა უჩნდებათ. სწორედ ესაა მთავარი მიზეზი, თუ რატომ არ ეცემა ამდენი წლის მანძილზე საპნის ოპერების რეიტინგი. მაყურებელი საკუთარ თავს ხედავს ამ ჩაგრულ გმირში და მასთან საკმაოდ მჭიდრო ფსიქოლოგიურ კავშირს ამყარებს, ხოლო როდესაც ჩვენი გმირი საბოლოოდ აღადგენს სამართლიანობას და დაიბრუნებს დაკარგულ ბედნიერებას, მაყურებელი ერთგვარ კათარზისს განიცდის, რაღაც დოზით ისიც მასთან ერთად ბედნიერდება და სწორედ ასე დევნის აგრესიას. მთავარი გმირი მაყურებლის მაგივრად აკეთებს იმას, რაზეც ისინი გამუდმებით ოცნებობენ – იბრძვის, იმაღლებს ხმას ბოროტებისა და უსამართლობის წინააღმდეგ, აღწევს დამოუკიდებლობას, სიმტკიცეს და არ აჩაგვრინებს თავს სხვებს.

ამ თვალსაზრისით, საპნის ოპერები საკმაოდ ეფექტური იარაღია იმ ქვეყნის ხელისუფლების ხელში, რომელშიც დათრგუნულ მოქალაქეთა რიცხვი ძალიან დიდია და რომელშიც თავად სახელმწიფოც ხშირად უმთავრესი მოძალადეა. არ ვიტყვი, რომ ასეთ სერიალებს შეუძლიათ მომწიფებული რევოლუციის განეიტრალება, მაგრამ სამაგიეროდ, ეფექტურად ანეიტრალებენ დიასახლისის გულში მომწიფებულ ბრაზს. თანამედროვე არათავისუფალ, დახურულ საზოგადოებაში სწორედ ასეთი საშუალებით ხდება უკმაყოფილების წინააღმდეგ ბრძოლა. ასეთ საზოგადოებებში ჩაგრულების ნაცვლად სხვები მოქმედებენ, ოღონდ ეს სხვები ეკრანის გამოგონილი პერსონაჟები არიან. თავისუფალ საზოგადოებებში კი თავად დაჩაგრულებს მოუწოდებენ მოქმედებისკენ, ლოზუნგით, “we can do it” და არა ლოზუნგით, მარია სანჩეს როდრიგესს, ან იფეტ ჩაკირის შეუძლია ეს.

we can do it

თანდებულთა დაპირისპირება

თუ თქვენ უკრაინაში მიმდინარე მოვლენებს რუსული მედიასაშუალებებით თვალს აქტიურად ადევნებთ, მაშინ შეამჩნევდით, ან ისედაც გეცოდინებათ, რომ რუსულად “უკრაინაში” ითქმის “на Украине”, “ზე” თანდებულით და არა “ში”–თი. სახელმწიფოებთან მიმართებაში ზოგადი წესის მიხედვით, ყველა სხვა შემთხვევაში(გარდა კუნძულ–სახელმწიფოებისა) “ში”–თანდებული გამოიყენება. უკრაინა ერთადერთი გამონაკლისია. რუსები “ზე” თანდებულებს მხარეებისა და რეგიონების მიმართებით გამოიყენებენ, მაგალითად – “на Камчатке”, “на Краснадаре” და ა.შ.

რაღა თქმა უნდა, ამ გამონაკლისის წარმოქმნაში მთავარი როლი ეტიმოლოგიამ ითამაშა. სიტყვა უკრაინა წარმოქმნილია სიტყვა “украинный”–სგან ანუ, კიდეზე მყოფისგან. დალიას სასაუბრო ლექსიკონში(XIX საუკუნის შუა ხანები) სიტყვა “украинный” ასე არის განმარტებული – “Украйный, украинный, крайний, у краю, на краю чего находящийся; дальний пограничный, порубежный, что на крайних пределах государства. Украй, украйна, область с краю государства или крайняя. Ныне Украйной зовут Малую Русь (Малороссию)…” თუმცა, საინტერესოა, რომ მაშინაც კი რუსულ სასაუბრო მეტყველებაში უკრაინის, როგორც ქვეყნის მიმართ გამოიყენებოდა “ში” თანდებული. ამის გადასამოწმებლად საკმარისია, საძიებო სისტემებში იმდროინდელი კლასიკოსების ლექსები მონახოთ, სადაც უკრაინა იქნება ნახსენები:

Мазепы враг, наездник пылкий,

Старик Палей из мрака ссылки

В Украйну едет в царский стан…

ალექსანდრ პუშკინი.

როგორც ლინგვისტები აღნიშნავენ, “на Украине”–ს გამოყენება რუსულ სასაუბრო ენაში მეცხრამეტე საუკუნის ბოლოს დაიწყო, 1993 წელს, საბჭოთა კავშირის დანგრევის შემდეგ კი, უკრაინულმა ხელისუფლებამ რუსებს მიმართა, რომ გამოეყენებინათ “В Украйне” და ამ საკითხზე დავაც სწორედ იქიდან იღებს სათავეს. თუმცა, ყველა მცდელობის მიუხედავად, ვერ მოხერხდა რუსულიდან “на Украине”–ს ამოძირკვა. ოფიციალურ დოკუმენტებში, მედიაში, თუ უბრალოდ საუბარში, ძირითადად სწორედ ამ უკანასკნელ ფორმას ვხვდებით.

თუმცა, იყო ერთი გამონაკლისიც: როდესაც 2001–2009 წლებში რუსეთის ელჩი უკრაინაში ვიქტორ ჩერნომირდინი იყო, ის ოფიციალურ დოკუმენტებში შემდეგნაირად იწოდებოდა – Чрезвычайный и Полномочный Посол Российской Федерации в Украине Виктор Черномырдин”. 2009 წლიდან მოყოლებული კი, რუსეთის საელოჩო ისევ “ზე” თანდებულზე გადავიდა.

ეს ყველაფერი ბევრს შეიძლება უბრალო ნიუანსად მოეჩვენოს, მაგრამ არავინ არ უნდა დააკნინოს ენის და ენობრივი სტრუქტურების მნიშვნელობა, რადგან ენა ის უმთავრესი ინსტრუმენტია, რომლითაც ჩვენ სამყაროს აღვიქვამთ(ამ შემთხვევაში კი, რუსული ენა ის ინსტრუმენტია, რომლის მეშვეობითაც რუსულად მოსაუბრე ადამიანი უკრაინაში მიმდინარე მოვლენებს აღიქვამს). მაგრამ ამავდროულად, არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ სწორედ ენის გამო ჩვენ იმავე სამყაროს აღქმაში შეზღუდულებიც ვართ:

“ენა მოიცავს ლიტერატურის მთელ სფეროს ისევე, როგორც ის ხაზი, რომელთანაც თავსი იყრის ცა და დედამიწა, და ადამიანისთვის ნაცნობი სამყარო საზღვრებს მოხაზავს. ენა იმდენად მასალის მარაგი როდია, რამდენადაც ჰორიზონტი, უფრო სწორად, იგი ერთდროულადაა ტერიტორიაცა და მისი საზღვრებიც,”  – როლან ბარტი(“წერის ნულოვანი დონე”).

როდესაც ჩვეულებრივი ადამიანი, სტატისტიკური რუსი თუნდაც მექანიკურად, იყენებს რეგიონისადმი მისადაგებულ ფორმა “на Украине”–ს, დიდია შანსი, რომ მის ცნობიერებაში ამ ფორმამ ძალიან მცირე დაბრკოლება მაინც შექმნას უკრაინის სუვერენულ სახელმწიფოდ აღქმის დროს. უკრაინა თავისი ისტორიის უდიდესი ნაწილის განმავლობაში იყო კიდე, პროვინცია. ენასაც(თავისი მახასიათებლებითურთ) სწორედ ისტორია ქმნის. ამიტომაცაა ენობრივი ნორმების შეცვლა და დარღვევა ასეთი რთული.

ხოლო დღეს, როდესაც ევროკავშირთან ასოცირებაზე ვიქტორ იანუკოვიჩის უარმა ასიათასობით უკრაინელი “ევრომაიდანზე” გამოიყვანა. ისინი ამ ქმედებით არაპირდაპირად სწორედ ამ მყარი ენობრივი ნორმის დანგრევას ცდილობენ, ხოლო ის 20–წლიანი დავა თანდებულებზე გრძელდება  – სად ცხოვრობენ უკრაინელები “на Украине” თუ “в Украине”?

უხილავი ადამიანის განწირული ხმა

ბლოგი თავდაპირველად გამოქვეყნებულია ლიბერალიზმის სასწავლო ცენტრის ვებ–გვერდზე

ახლა, როდესაც ღამის 3 საათზე ნასვამი ახალგაზრდების ხმამაღალმა სიმღერამ გამაღვიძა, ცხოვრებაში პირველად დავფიქრდი, თუ რატომ უჩნდებათ ნასვამ ადამიანებს შუაღამით, ქუჩაში სიარულისას ხმამაღლა ღრიალის, სიმღერისა და გინების სურვილი.

ვფიქრობ, რომ როდესაც ასეთ სიტუაციაზე ვსაუბრობთ, ყველას დაახლოებით ერთნაირი სურათი წარმოგვიდგება: ახალგაზრდა ადამიანი(ან ადამიანთა ჯგუფი), რომელიც შუაღამისას ქუჩაში მოდის და ბოლო ხმაზე ღრიალებს, მღერის, იგინება. ის 9–სართულიანი კორპუსებით არის გარშემორტყმული და მისი ხმა ათასობით მძინარე ადამიანს სწვდება. მაგრამ რატომ უჩნდება ადამიანს ასეთი სურვილი? პროფესიონალ მკვლევარამდე ჯერ კიდევ ბევრი მიკლია, არც საკმარისი ცოდნა მაქვს და შეიძლება ბევრისთვის ჩემი დაბლამოყვანილი მოსაზრება ძალიან გულუბრყვილოდ ჟღერდეს, მაგრამ მაინც მიმაჩნია, რომ სიმართლისგან არც ისე შორს ვარ(ამ ყველაფერს იმიტომ აღვნიშნავ, რომ ქვემოთ მოცემული ტექსტი მაინც პრეტენზიულად გამოიყურება):

ალკოჰოლი, როგორც ვიცით, ადამიანის გულწრფელობის ყველაზე ნაცადი და ეფექტური კატალიზატორია. ნასვამი ადამიანი ხშირ შემთხვევაში, უარყოფს სოციალურ ინტერაქციათა სტრუქტურებს, ნორმებს. ის ამ დროს ნაკლებად ცდილობს ითამაშოს სოციალურად სასურველის როლი. შედეგად, ის თითქმის ყველა საკუთარ სოციალურ როლსაც უარყოფს და როგორც ამ დროს იტყვიან – შიშვლდება.

რაც შეეხება ბოლო ხმაზე ყვირილს, ეს  სასოწარკვეთილების გამოხატვაა. ეს არის განწირული მცდელობა იმის საჩვენებლად, რომ შენ არსებობ. ახალგაზრდები, რომლებიც შუაღამისას ბოლო ხმაზე ღრიალებენ, ცხოვრობენ გარემოში, რომელიც მათ 24 საათის განმავლობაში თრგუნავს. ფხიზლები ისინი კომფორმისტები არიან, სრულიად ემორჩილებიან სოციალურ წნეხს, თუმცა, ნასვამობაში მაინც იღვიძებს პროტესტის გრძნობა და სწორედ მაშინ, მათ უჩნდებათ სრულიად ბუნებრივი სურვილი – იღრიალონ  ბოლო ხმაზე, რომ რაც შეიძლება მეტი ადამიანი გააღვიძონ, რაც შეიძლება მეტ ადამიანს მიაწვდინონ ხმა, რაც შეიძლება მეტ ადამიანს გააგებინონ საკუთარი არსებობის შესახებ. მათი ღრიალი, ხშირ შემთხვევაში,  ბევრ გინებასაც შეიცავს.  შუა ღამისას მთვრალი ადამიანის უმისამართო ძახილი “ბოზებო” ალბათ, ცოტას არ მოუსმენია. ძალიან დიდია ცდუნება, რომ ეს აგრესია დაკუავშირო შიშს, რომელსაც უსაფრთხოების(ამ სიტყვის ყველაზე ფართო გაგებით) გრძნობის არქონა იწვევს.

scream

ინდივიდები, რომლებზეც ვსაუბრობ, არიან ადამიანები, ვინც მთელი რიგი მიზეზების გამო, ვერ იმკვიდრებენ საკუთარ თავს არსებულ გარემოში. ამის მიზეზი ძირითადად, თავად ეს გარემოა, რომელიც ნაკლებად ცნობს ცალკეულად აღებულ პიროვნებებს და მთლიანად კოლექტიური არსის მატარებელია. მართალია, მას შეუძლია ძლიერი სოციალური კონტროლი, მაგრამ ტრაგედია იმაშია, რომ ამ სოციალურ ერთობას არ აქვს მთავარი საყრდენი ძალა – ღირებულებათა ჩამოყალიბებული სისტემა, რაც მის თვითმყოფადობას უნდა განაპირობებდეს. მისი რწმენები და შეხედულებები მთელ რიგ საკითხებთან მიმართებაში, შეიძლება თვიდან თვემდე შეიცვალოს. სწორედ ამიტომაც, გარდა იმისა, რომ ინდივიდებს უჭირთ საკუთარი იდენტობის პოვნა, ეს ძირგამოცლილი სოციალური ერთობა სოციალური კონტროლის სადავეების შესანარჩუნებლად ებღაუჭება ყველაფერს, რაც კი ხელში მოხვდება. ეს იმას ნიშნავს, რომ საზოგადოება ინდივიდებს ყველა არსებული საშუალებით აშინებს – იქნება ეს “ჩიპიანი პასპორტები”,  ”ლგბტ შეთქმულება” თუ რაღაც სხვა. სწორედ ასე ხელოვნურად, ძლიერი დათრგუნვით ინარჩუნებს არსებული სოციუმი საკუთარ თავს.

არსებობენ სხვა ტიპის ადამიანებიც, რომლებიც ხილვადობის მიღწევის სხვა ფორმებს მიმართავენ და მაგალითად, ირჩევენ თვითგამოხატვას მკვეთრად განსხვავებული ჩაცმულობით, ვარცხნილობით და სხვა ვიზუალური ელემენტებით. სხვები, ვისაც ყველაზე მეტად გაუმართლათ(და აღმოაჩნდათ, ან გამოიმუშავეს შესაფერისი ინტელექტუალური ინსტრუმენტები) “სუბლიმირებენ” საკუთარ შემოქმედებაში და ასე ახერხებენ თვითგამოხატვას. ხოლო დანარჩენებს კი, ვინც ვერ ახერხებენ თვითგამოხატვის ვერცერთი ფორმის გამოყენებას, როგორც აღვნიშნეთ, მხოლდ ერთი გზაღა რჩებათ – ყვირილი.

უზიგზაგო არჩევნები

არჩევნები

არჩევნების დღე ჩვეულებრივი მოქალაქისთვის დასვენების დღეა, დღე, როდესაც შეგიძლია გვიანობამდე იძინო, ან პირიქით, რაც შეიძლება ადრე ადგე და საარჩევნო უბანზე ხმის მისაცემად დილაადრიან გამოცხადდე. ეს არის ერთადერთი მოვალეობა, რომელიც ამ დღეს ჩვეულებრივ მოქალაქეს ეკისრება, ერთადერთი და ყველაზე საპასუხისმგებლო.

თუმცა, ეს დღე ყველასთვის დასვენებისთვის არ არის განკუთვნილი. არსებობს ადამიანთა კატეგორია, რომლისთვისაც არჩევნები ერთ–ერთი ყველაზე დაძაბული დღეა მის კალენდარში. ასეთი ხალხი ძირითადად დამკვირვებლები და ჟურნალისტები არიან, ადამიანები, რომლებმაც კენჭისყრის პროცესის გამჭვირვალედ და სამართლიანად ჩატარება უნდა უზრუნველყონ.

მას შემდეგ რაც 18 წელი შემისრულდა, ეს ჩემი მეორე არჩევნებია. დილით 9 საათზე ვდგები, ვემზადები, ჩანთაში ვილაგებ კალამს, რვეულს, მხედველობის სათვალეს, ლეპტოპსა და ცესკოს უზარმაზარ სააკრედიტაციო ბარათს(ამ არჩევნებში, წინასგან განსხვავებით, მხოლოდ ამომრჩეველი არ ვარ და არასამთავრობო ორგანიზაციების მედიაცენტრში ვაპირებ წასვლას, საიდანაც სტუდენტური ბლოგისთვის პრესკონფერენციებს გავაშუქებ). მე ჯერ საარჩევნო უბნისკენ მივდივარ, რომელიც ჩემი სკოლის შენობაშია განთავსებული. სკოლის ეზოში საერთოდ არავინ არ მხვდება. ეზოს ეს სურათი ძალიან დიდ კონტრასტს ქმნის წინა არჩევნებთან შედარებით, რომლის დროსაც სკოლის შესასვლელთან ერთგვარი კორიდორი იყო გაკეთებული – ერთ მხარეს ერთი პარტიის აქტივისტები იყვნენ ჩამწკრივებულნი, მეორე მხარეს კი – მეორისა. მეც ხან ერთ მხარეს წავიდოდი ჩემი მეზობლის ან სკოლელის მისასალმებლად, ან მეორე მხარეს და ასე ზიგზაგებით მივაღწიე კარამდე. დღეს კი ამავე ადგილას ისეთ სწორ ხაზზე მივდივარ, რომ ნებისმიერ ნასვამ ადამიანს, რომელსაც პატრული მანქანიდან გადმოსვლას და გავლას სთხოვს, ზუსტად განმეორება მოუნდებოდა.

უბანზე სულ ორიოდე ამომრჩეველი მხვდება. რეგისტრაციას უცბად გავდივარ, შევდივარ კაბინაში და ჩემს პოზიციას ვაფიქსირებ. შემდეგ მედიაცენტრში მივემართები. რუსთაველის მეტროდან ქობულეთის ქუჩამდე ფეხით მივდივარ. თბილი და წყნარი დილაა, ქუჩაში ძალიან ცოტა ხალხი მოძრაობს. კარგა ხანს ვუნდები ქობულეთის აღმართზე იმ სახლის მოძებნას, სადაც ცენტრია განთავსებული. ბოლოს და ბოლოს, მას შემდეგ, რაც მრგვალი ბაღის მიდამოებში ყველა აღმართს დავლაშქრავ, „აღთქმულ მიწამდეც“ ვაღწევ და ლიფტში შევდივარ.

მედიაცენტრის კორიდორში შესვლისას ხმაურსა და ოპერატორების მიერ გაჭიმულ უსასრულო კაბელებში ვიხლართები. ბოლოს დიდ ოთახში შევდივარ, სადაც სკამებზე მსხდომი(და ალაგ–ალაგ გაწოლილი) ჟურნალისტები და მათი განუყრელი ოპერატორები მხვდებიან. მე სულ ბოლოში, კამერების გვერდით ცარიელ სკამზე ვჯდები, ლეპტოპს ჩანთიდან ვიღებ და სამუშაოდ ვემზადები.

12 საათზე პირველი პრესკონფერენციაა. მე ნიუსს ვწერ და შემდეგ გაჭირვებით ვცდილობ, მედიაცენტრის უვარგისი Wi-Fi დავიჭირო და ნიუსი გამოვაქვეყნო. გამოცდილ ჟურნალისტებს usb მოდემები აქვთ წამოღებული და ინტერნეტიც ნორმალურად უმუშავებთ. პრესკონფერენციის შემდეგ 2–საათიანი შესვენება ცხადდება და ჟურნალისტებს მედიაცენტრის მეორე ბოლოში, იმ ოთახში უხმობენ, სადაც ეს–ესაა საჭმელი მოიტანეს. ყველაზე მშივრები არ აყოვნებენ, თავიანთ რვეულებსა და კამერებს ტოვებენ და იმ ოთახისკენ მიდიან. სხვები ნელ–ნელა იკრიფებიან. „წამოდი, თორემ ამათ ხელში, აღარაფერი შეგხვდება.“ – მეუბნებიან, როცა ხედავენ, რომ მე ჯერ კიდევ ლეპტოპში მაქვს თავი ჩახრილი. ბოლოს და ბოლოს, ბლოგზე ჩემს ნიუსსაც ვაქვეყნებ და იმ ტექსტსაც, რომელიც სხვა სტუდენტმა ცესკოდან ელ–ფოსტაზე გამომიგზავნა, ლეპტოპს ვხურავ და მეც ბოლო ოთახში გავდივარ. ოთახის სიმცირის გამო, აქ კიდევ უფრო დიდი ხმაურია. ყველა პიცას ჭამს, ან ცდილობს, რომ იქამდე მიაღწიოს და ერთი ნაჭერი აიღოს. დროზე მივასწარი ბოლოსწინა ნაჭერს. 10–მდე პიცისგან მხოლოდ ერთი ნაჭერიღა რჩება. შემდეგ ყველანი ისევ უკან ვბრუნდებით. 2 საათიდან ბრიფინგების სიხშირე იზრდება. მეც ნიუსს ნიუსზე ვწერ, პრესრელიზი პრესრელიზზე მომდის, „საერთაშორისო გამჭვირვალობა საქართველო“, „ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია“, „განვითარებისა და დემოკრატიის ცენტრი“, „მრავალეროვანი საქართველო“… ყველა ორგანიზაცია ძირითადად, ერთი და იმავეზე საუბრობს – „სიწყნარეა, სიწყნარეა, ნეტა დღის ბოლომდე სულ სიწყნარე იყოს.“ ბრიფინგების დასრულების შემდეგ კი ჟურნალისტები იწყებენ წუწუნს – „რა სიწყნარეა“; „რა მომაბეზრებელია“; „რამე მოხდეს, ნეტა ვინმე მაინც სცემონ“. მათგან განსხვავებით, ოპერატორებს მოწყენილობის არაფერი ეტყობათ. ხმამაღლა ჰყვებიან ახალ–ახალ ანეგდოტებს და ხანდახან სასაცილო ხმით რაიმე სევდიან სიმღერას წაუმღერებენ, მაგრამ მერე ახსენდებათ, რომ ბრიფინგი მიმდინარეობს და ჩუმდებიან(ან პირიქით, ხმას უწევენ – გააჩნია, ტრიბუნასთან მათთვის რამდენად პრიორიტეტული ადამიანი დგას).

8 საათის მოახლოებასთან ერთად ბრიფინგებს შორის შუალედებიც სულ უფრო და უფრო მცირდება. მეც ნიუსს ვაქვეყნებ და მაშინვე ახლის წერას ვიწყებ. ინტერნეტი ისევ უვარგისად მუშაობს და თანდათან ვრგძნობ, რომ ძალიან ვიღლები. 9 საათზე ბოლო ბრიფინგსაც ვაშუქებ – ერთ–ერთი ორგანიზაცია ცესკოს წარმატებულ არჩევნებს ულოცავს. მედიაცენტრი თანდათან იცლება. ჩემ გვერდით სულ 3–4 კამერაღა რჩება. მე ლეპტოპს ჩანთაში ვიდებ და მოვდივარ.

სახლში მიმავალი ივანიშვილის ბიზნესცენტრის თავზე ფოერვერკს ვხედავ. ალბათ, ეს დღეს ყველაზე დიდი ხმაურია თბილისში. სახელმწიფოს გამოცდილების გათვალისწინებით, ბევრისთვის არჩევნები წლის ყველაზე დიდ სანახაობად იქცა. სხვა დროს ამ შოუს ფოერვერკი მთელი დღის განმავლობაში არ აკლდა,  დღეს კი ძალიან ბევრს გაუცრუვდა იმედები. დღეს ყველამ გზა საარჩევნო უბნის კარამდე ზიგზაგების გარეშე გავიარეთ. ბიზნესცენტრის თავზე ეს ფოერვერკი კი სხვა შოუს ნაწილია.

2012 წლის ფსიქოდელიური ქრონიკები

ინტერვიუ ჩაწერილია 2013 წლის იანვარში სტუდენტური სასწავლო გამოცემისთვის

(c) "ცხელი შოკოლადი

(c) “ცხელი შოკოლადი”

მწერალი და ესსეისტი პაატა ქურდაძე პარიზში ცხოვრობს და 3 ათასი კილომეტრით დაშორებულ ქართულ რეალობაზე წერს. თემა, რომელსაც მის წიგნებსა და ბლოგებში ყველაზე დიდი ადგილი უკავია, ქართული პოლიტიკური რეალობაა. ამას ის იმით ხსნის, რომ საქართველოში პოლიტიკა აბსოლუტურად ყველაფერშია. ის ხანდახან 20 წლის წინ მიტოვებულ თბილისსაც უბრუნდება ხოლმე. ჩვენ მას თბილისში, სახლში ვესტუმრეთ და 2012 წლის მნიშვნელოვან მოვლენებზე გავესაუბრეთ.

პირველი ოქტომბერი არის ხელისუფლების არჩევნების გზით გადაბარების პირველი შემთხვევაა ქართულ რეალობაში. თქვენი აზრით, ასეთი პრეცენდენტის არსებობა რას შეცვლის პოლიტიკურ კულტურაში, ცნობიერებაში?

ბევრს შეცვლის. საერთოდ, საქართველოსნაირ ქვეყანაში ნებისმიერი პოზიტიური ცვლილება ყოველთვის გარკვეულ კვალს ამჩნევს. მე, ზოგადად პროგრესის მჯერა და რომ მკითხოთ, საერთოდ, მას შემდეგ, რაც საბჭოთა კავშირი დაინგრა, ყველა ხელისუფლებამ რაღაც პროგრესი მოიტანა(რაღა თქმა უნდა, იდეალური არცერთი არ იყო და თავისებურად, ყველა ხელისუფლება ცუდია. კარგი ხელისუფლება საქართველოს ჯერ არ ჰყოლია). პოზიტიური რა შეიძლება იყოს ამ კონკრეტულ შემთხვევაში? ის, რომ უბრალოდ, არჩევნების გზით ხელისუფლებაში მოსვლა თავისებურად თვითონვე გამარჯვებულს აქცევს რაღაც ჩარჩოებში და აიძულებს, მომავალი არჩენებისთვის იფიქროს, რომ თვითონაც მოუწევს ხელისუფლების ამავე გზით გადაბარება. რაც არ უნდა ვაკრიტიკოთ სააკაშვილის ხელისუფლება, ის თავისივე “ვარდების რევოლუციის” წარმატების მსხვერპლი გახდა, რადგან ამ რევოლუციამ ასწავლა ხალხს ხმის ამოღება. საკუთარი უფლებების მოპოვებისა და დაცვის გემო ადამიანებმა სწორედ ამ დროს იგრძნეს.

 თქვენს წიგნში, „ფსიქოდელიური ქრონიკა 2009“, ძველი ხელისუფლების სახეების იმიჯი და დისკურსი განიხილეთ, სადაც პოლიტიკური ელიტის ორმაგ ენაზე საუბრობთ(ერთი მხრივ, ზრდილობიანზე და დახვეწილზე ევროპელებთან ურთიერთობისას და მეორე მხრივ, აღგზნებულსა და აგრესიულზე ქართულ პოლიტიკურ სივრცეში). როგორ შეადარებდით ახლანდელი მმართველი გუნდის ვერბალურ შესაძლებლობებსა და სტილს წინამორბედთან?

მხოლოდ ნაწილობრივ შემიძლია შევადარო. ახალ ხელისუფლებას საკუთარ ხალხთან ლაპარაკის შედარებით ადამიანური სტილი აქვს. რა თქმა უნდა, დღესაც გრძელდება ვერბალური წამოცდომები, არცოდნა, აროგანტულობა, თუ რაც გნებავთ, ის დაარქვით. ყოველ შემთხვევაში,მათ ნაკლებად ახასიათებთ ის ცინიზმი, რასაც მე ყოველთვის ვგრძნობდი სააკაშვილსი გუნდისგან და რის გამოც მათ მიმართ უარყოფითად განვეწყვე. რაც შეეხება საგარეო ენას, მე მათი ლიდერის საგარეო ენას ფაქტობრივად არ ვიცნობ, რადგან საზღვარგარეთჯერჯერობით არავის, ან ძალიან ცოტას ელაპარაკება. როდესაც ვარდების რევოლუცია მოხდა და იმდროინდელმა კოალიციამ გაიმარჯვა, მახსოვს, სააკაშვილი საფრანგეთში სერიოზულ პოლიტიკურ ტოკ-შოუებში პირდაპირ ჩართვებს აკეთებდა. იქ ისხდნენ ექსპერტები, რომლებსაც პოლიტიკური კულტურის ძალიან მაღალი დონე აქვთ. მათთან შედარებით, სააკაშვილი მხოლოდ პოლიტიკური ბავშვი იყო, მაგრამ რისკავდა და ელაპარაკებოდა. მან ამით მიაღწია იმას, რომ ევროპა გარკვეულწილად შეაჩვია აზრს, რომ არსებობს ასეთი „ბედ ბოი“, რომელიც რაღაცას აკეთებს. რაც შეეხება ქართულ ოცნებას, ისინი იმდენად იშვიათად ესაუბრებიან თავიანთ დასავლელ პარტნიორებს, რომ თითქოს რაღაც თვითიზოლაციას მიმართავენ. ეს, ჩემი აზრით, დიდი შეცდომაა, რადგან ბევრი პასუხგაუცემელი კითხვა ჩნდება. ივანიშვილს დასავლეთში არ იცნობენ და მის ბექგრაუნდიც არ იძლევა იმის საშუალებას რომ მან აპრიორი კარგი შთაბეჭდილება დატოვოს(რადგსნ როგორც ცნობილია მდიდრები ხელისუფლებაში ზოგადად არსად არ უყვართ). მას გაცილებით მეტი საერთაშორისო გახსნილობა და ურთიერთობები სჭირდება, ვიდრე დღეს აქვს.

გარკვეული ნორმაა, რომ ხელოვანთა რაღაც ნაწილი რეჟიმს უჭერს მხარს. ეს ძირითადად იმ კატეგორიის ხელოვანები არიან, ვინც სახელმწიფოს მიერ დაფინანსებულ პროექტებში იღებენ მონაწილეობას, სამაგიეროდ კი, მმართველი პარტიის პროპაგანდას ეწევიან(თქვენ ერთ-ერთ თქვენს წერილში, ასეთი ხალხის ქმედებას ვიღაცის “მატარებელზე შეხტომას” უწოდებთ). როდესაც მმართველი გუნდი იცვლება, ეს ხელოვანები ავტომატურად ხდებიან ერთგვარი მარგინალები და მათი(როგორც ძველი რეჟიმის ნაწილის) ვარსკვლავებიც ქრება. ოქტომბრის არჩევნები ამის ნათელი დასტურია. თქვენ როგორდაახასიათებდით ამ ტიპის ადამიანებს? ვინ არიან ისინი და რა ადგილი უკავიათ ხელოვნებაში?

ჩვეულებრივი ოპორტუნისტები ყოველთვის იყვნენ და ყოველთვის იქნებიან.ვნახე კიდევაც ადამიანები სწორედ ამ “მატარებლიდან”, “მიშას მატარებლიდან”, რომლებიც ახლა ამბობენ, რომ “აი, თავისუფლად ამოვისუნთქეთო”. მე რომ ვეკითხები, თქვენ რა გიჭირდათ „თავისუფლად ამოსასუნთქი“-მეთქი, მეუბნებიან, “რას ლაპარაკობ, ძალიან განვიცდიდითო”. ეს ცოტა საბჭოთა სტილის იპოკრიზმს წააგავს, წითელ ინტელიგენციას რასაც უწოდებენ: მშვენიერი ურთიერთობა გაქვს ხელისუფლებასთან, მათ პროპაგანდას ეწევი, თან წუწუნებ რომ მორალურად დათრგუნული ხარ. ასეთი ადამიანები, ჩემი აზრით, ტრაგი-კომიკურები არიან. თუმცა, ვერ მოსთხოვ ყველა ხელოვანს, რომ იყოს ნონ-კონფორმისტი.არც ხელისუფლებასთან ახლოს ყოფნაში არის რაღაც ახალი. ხელოვანებისს შემოქმედებ დიდი ნაწილი სწორედ შეკვეთებითაა დამზადებული და შექმნილი თითქმის მის ყველა დარგში, მუსიკა, თეატრი, სახვითი ხელოვნება.…მაგალითისთვის, რენესანსის ყველაზე დიდი შედევრები პაპისა და მაღალ იერარქიის შეკვეთებითაა შესრულებული.

დაახლოებით ასევე იყო საბჭოთა კავშირში. უამრავი დიდი ხელოვანი იძულებით ემსახურებოდა საბჭოთა პროპაგანდას. მაგრამ ასეთ შემთხვევებში, პროპაგანდისტული ნამუშევრების ხარისხი ხშირად გვავიწყებენ მათარათავისუფალ წარმომავლობას. მიშას „მატარებლის მგზავრები“ არ არიან მაიაკოვსკები და ეიზენშტეინები. ჩემთვის მათი უმრავლესობა არის უბრალოდ პატარა ოპორტუნისტი.მათ პიროვნული შეურაცხყოფას ნამდვილად არ ვცდილობ, უბრალოდ, არსადაა მათი შექმნილი ნორმალური პროდუქტი. ვერ მანახებთ ვერაფერს ხარისხიანს, რაც 2000-იან წლებში მათ შეუქმნიათ.

ახლანდელი ხელისუფლების დამოკიდებულება საპატრიარქოსა და სასულიერო პირებისადმი წინასთან შედარებით რადიკალურად განსხვავებულია. ახალი მმართველი გუნდი ბევრად უფრო აქტირუად თანამშრომლობს ეკლესიასთან და ახლო ურთიერთობების დამყარებასაც ცდილობს. თქვენ რა მოტივს ხედავთ ამ ახალ სტრატეგიაში?

მე ნაწილობრივ არ დავეთანხმები თქვენს კითხვას. ჩემს ბოლო წიგნში საკმაოდ ბევრი მიწერია საქართველოში სახელმწიფოსა და ეკლესიის დამოკიდებულებაზე.არასოდეს საქართველოში ეკლესია ისე არ გაძლიერებულა, როგორც ეს სააკაშვილის ხელისუფლების დროს მოხდა, რადგან მათ შექმნეს ის ინტელექტუალური და სულიერი სიცარიელე, რომელიც ეკლესიამ დაიკავა. როდესაც ამის საშუალებას მისცემ, ეკლესია ყოველთვის დაისაკუთრებს კიდევ უფრო მეტ ადგილს, ვიდრე მას უკავია. ეს ყველა ეკლესიას ეხება(მათ შორის კათოლიკურსაც). უბრალოდ, ეს ეკლესიის ერთგვარი მზარდი ბუნებაა. ის, რაც საქართველოში მოხდა, მე მჯერა, რომ არის ქართული კულტურის პოლიტიკის არარსებობა. რაც შეეხება დღევანდელ ხელისუფლებას, ის არის კოალიცია, რომელში შემავალი პარტიების უმრავლესობა აშკარადულტრამემარჯვენე ნაციონალისტები არიან. მათთვის ეკლესიასთან ასეთი დამოკიდებულება აბსოლუტურად ბუნებრივია. მე გაცილებით ამორალურად მიმაჩნია, როდესაც ვითომ დასავლურ დემოკრატიულ ღირებულებებზე აწყობილი ხელისუფლება უწყობდა ხელს ამ რელიგიურ “რენესანსს” საქართველოში.

ისედაც ულტრამემარჯვენე ნაციონალისტებით გაჯერებულმა ახალმა ხელისუფლებამ ძალიან ცუდი მემკვიდრეობა მიიღო სააკაშვილის ამ სპეკულაციური პოლიტიკით, რომელმაც ძალიან დიდი როლი მიანიჭა ეკლესიას. ეს უკანასკნელი აღმოჩნა ისეთ მდგომარეობაში, რომ დღეს, პირდაპირ, თუ ირიბად, ფაქტობრივად, ნებისმიერ სახელმწიფო საქმეში ერევა.ჯერ კიდევ სააკაშვილის ხელისუფლებაში მოსვლამდე, 90-იანების ბოლოს, ჩანდა ეკლესიის აღზევების ნიშნები. მახსოვს ერთ-ერთ ახლადდაარსებულ გაზეთთან ვაპირებდი თანამშრომლობას, და როდესაც მათ ვუთხარი, რომ რელიგიაზე წერა აუცილებელი იყო და ვაპირებდი კიდეც, ასე მიპასუხეს _ რელიგიას არ ვეხებითო. ეს მითხრა ხალხმა, რომელიც მომდევნო 8 წლის განმავლობაში განაგებდა ქართულ კულტურას, პოლიტიკას. მათ დაუშვეს, ის, რომ ფაქტობრივად რელიგიამ ისედაც სუსტი პოზიციების მქონე კულტურა ჩაანაცვლა. რა თქმა უნდა, ეკლესიას თავისი ადგილი აქვს. ვის რა უფლება აქვს, გადაწყვიტოს, როგორი უნდა იყოს მართლმადიდებლური ეკლესია. უბრალოდ, ის ძალიან დიდი დოზითაა ჩვენს ცხოვრებაში. მასმთლიანად უჭირავს კულტურისათვის განკუთვნილი სივრცე და ეს ძალიან ცუდია.

„ფსიქოდელიური ქრონიკის“ ერთ–ერთ თავში(„პატარა უკულტურო რევოლუცია“) თქვენ საპროტესტო კულტურასა და საქართველოში პროტესტის გამოხატვის ფორმებს ეხებით. მაგალითისთვის იმდროინდელ(2009 წლის აპრილი) მოვლენებს და „უცნობის“ „საკანს“ განიხილავთ. 2012 წლის სექტემბერში კი, იყო სტუდენტების საპროტესტო მოძრაობა ძალადობის წინააღმდეგ.რა განსხვავებები დაინახეთ ამ მოძრაობასა და უახლოეს წარსულში გამართულ სხვა საპროტესტო გამოსვლებს შორის?

პირველ ყოვლისა, ეს იყო ახალგაზრდების პროტესტი. მის წინამორბედებში კი, ასე ვთქვათ, წამყვანი ძალა საშუალო ასაკის და უფრო უფროსი ადამიანები იყვნენ(რა თქმა უნდა, იქაც იყვნენ სტუდენტები, მაგრამ ძალიან მცირე რაოდენობით). ყველაზე პრინციპული განსხვავება იყო ის, რომ ეს პროტესტი გამოიწვია არა რაღაც პოლიტიკურმა შეცდომებმა, არამედ ადამიანის ღირსების შელახვამ. როგორც მახსოვს, თავად სტუდენტებსაც არ სიამოვნებდათ, როდესაც პოლიტიკოსები მიდიოდნენ მათ აქციებზე და მე ეს ძალიან მომწონს. მაგრამ აქ, ჩემი აზრით, რაღაც ეგოისტური მომენტიც იყო: მგონია, რადგან იმ კადრებში ძირითადად ახალგაზრდებზე ძალადობას აჩვენებდნენ, მათ გააცნობიერეს, რომ ეს შეიძლება ნებისმიერ მათგანს შემთხვეოდა. ძალიან უბრალო შემთხვევის გამო(თუნდაც მარიხუანას მოწევაზე, ან ქუჩაში შელაპარაკების გამო), ასეთ მდგომარეობაში აღმოჩენილიყვნენ. ასეთი მსუბუქი დანაშაულები მთელს მსოფლიოში ხდება, მაგრამ ამის გამო შენს სიცოცხლეს მთლიანად ხაზი არ უნდა ესმოდეს.

რაც შეეხება „უცნობს“,ახალგაზრდებს არანაირად არ შეეძლოთ საკუთარი თავის იდენტიფიციტრება მოეხდინათ კაცთან, რომელიც გამოდის ფეხბურთის მოედნის ცენტრში და მუხლებზე დროშაზე ეცემა საყოველთაო ოვაციების თანხლებით.ეს თქვენი თაობისთვისკი არა, ჩემთვისაც კი, რბილად რომ ვთქვა, ძალიან უცხო და გროტესკული პათეტიკაა.

თქვენს აუდიობლოგში „თბილისს ვეღარ იცნობ“, იმ სიმბოლოებზე საუბრობთ, რომლებიც პარიზს თავის ხიბლს აძლევენ და არასდროს იცვლებიან. მართალია, იქვე ამბობთ, რომ თბილისში ისე სწრაფად იცვლება ყველაფერი, რომ დაძველებას ვერ ასწრებს, მაგრამ მაინც, რა ასოცირდება თქვენთვის თბილისთან, რა არის(ან იყო) თქვენთვის თბილისის სიმბოლო?

საერთოდ, ნებისმიერ ქალაქში ყველაზე მნიშვნელოვანი ადამიანები არიან, შემდეგ კი ყველაფერი დანარჩენი. მხედველობაში მაქვს რაღაც განსაკუთრებული ადამიანური ურთიერთობები, რომლებიც ზოგ ქალაქს ახასიათებს. დღეს კი ამბობენ, სადღა არის ასეთი ურთიერთობებიო, მაგრამ მე ახალი თაობის ნაწილში ამას მაინც ვხედავ. როგორც მამა რომ შეხედავს პატარა შვილს და აღმოაჩენს რაღაც მოძრაობას, სიცილს, თუ ნებისმიერ სხვა მანერას, და მიხვდება, რომ ეს ყველაფერითითქოსმისია, ამ ასაკში ისიც ასე იქცეოდა. ესგენეტიკურად გადაცემული რეფლექსური მოძრაობები, აზროვნება და მანერებია. სწორედ ასეთი მოვლენაა თბილისური ურთიერთობები და „თბილისელობა“ – „გენეტიკურად გადაცემული“. რა თქმა უნდა, მასში მარტო კარგი არ არის. ყველა ქალაქს აქვს რაღაც კარგი და ცუდი., თბილისს ბევრი აქვს ასეთი “გენეტიკურად ცუდიც”, რომელიც ხანდახანძალიან თვალში საცემია, თუმცა უფრო და უფრო ნაკლებად.

რაც შეეხება არქიტექტურას,…ქალაქი თეატრის დეკორაციას არ უნდა დაამსგავსო. ამის გამკეთებლებს ალბათ ეს მოსწონთ. ვიღაცას შეიძლება მართლა ასეთი ჰგონია ევროპა, მაგრამ ის სინამდვილეში ასეთი არ არის. “თავმოყვარე” ევროპულ ქალაქის ცენტრში ასე ადვილად ვერ ჩადგავ შუშის შენობას, ვერ გაჩეხავ ტყეს. ამას იქ არავინ არ გაპატიებს და ამ საქმეს გადაგაყოლებენ. მე უფრო კონსერვაციის მომხრე ვარ, ვიდრე რესტავრაციის. იმედი მაქვს, რომ ძველი ქალაქის ის ნარჩენები მაინც შენარჩუნდება, რაც დარჩა.

თქვენს ერთ-ერთ ბოლო წერილში, “ბეკეკა და დიდი დიპლომატია”, ქართულ დიპლომატიას და ზოგადად, უცხოელებთან ურთიერთობას, ბეკეკას ქცევას ადარებთ(მგლისა და კრავის ცნობილი იგავიდან), რომელიც ნებისმიერ სხვას თავისზე უპირატესად მიიჩნევს. ამ წერილში თქვენ აბსტრაქტულ მეორე პირს მიმართავთ, რომელშიც სავარაუდოდ, ქართულ მენტალიტეტს გულისხმობთ და მას “მარადიულ ბეკეკას” უწოდებთ. როგორ ფიქრობთ, ეს დაუძლეველი ფსიქოლოგიაა?

დაუძლეველი არ არის, მაგრამ ძალიან ღრმად აქვს ფესვები გადგმული _ ჩვენი ცხოვრების შესახებ შემთხვევით მოსულ სტუმრის აზრს უფრო მეტად ვითვალისწინებთ ვიდრე ოჯახის წევრებისას. ეს აბსოლუტური უწიფობისა და პროვინციალიზმის ნიშანია. მაგალითად, მე ვიღაცას ჩემს მოსაზრებას ვუზიარებ, მას კი საპირწონედ მოჰყავს ვიღაც ამერიკელი ექსპერტი, რომელსაც უკვე მეორე ქართველი ცოლი ჰყავს, საქართველო ძალიან უყვარს… და “იმას უფრო დაეჯერება”. “ევროპულობის” ხაზგამსმელი ნიშანი პრინციპულობაა. როდესაც ევროპელი შენში პრინციპებსა და მათ ერთგულებას ხედავს, ის პატივს გცემს და როდესაც მის ყველა ნათქვამზე ტაშს უკრავ, ის უბრალოდ ხდება “პატარა თეთრი ადამიანი ”(ფრანგებს აქვთ ასეთი გამოთქმა და გულისხმობენ უმნიშვნელო ადამიანს, რომელიც, მესამე სამყაროს ქვეყანაში მოხვედრილი, მოულოდნელად „ვარსკვლავი” ხდება). ჩვენთან ასეთი “პატარა თეთრი ევროპელები” ყოველ ნაბიჯზე გვხვდებიან და მათი ერთგვარი კულტივირება, როგორც ყოველთვის, თვალშისაცემია.არ ვამბობ, რომ მათ საერთოდ არ უნდა მოვუსმინოთ, პირიქით. მაგრამ უნდა ვისწავლოთ საკუთარი თავზე მუშაობა, იმისთვის, რომ ამ “პატარა თეთრი ევროპელის” დონეზე მაინც დავაყენოთ საკუთარი თავი. თუ ასე არ ვიზამთ, მაშინ გაგრძელოთ ეს კომიკური დაპირისპირება უცხოელ ექსპერთთა და მეგობართა აზრებით? ყოველ ჩვენთაგანს შეუძლია რომელიმე თავისი მეგობარი, ან ფავორიტი უცხოელი ექსპერტის მოსაზრება მოიყვანოს, განსხვავებული აზრის ერთადერთ არგუმენტად. შემდეგ რა ვქნათ?მათი კომპეტენცია და დიპლომები ვადაროთ ერთმანეთს? უცხოელ ექსპერტთა ოლიმპიადა მოვაწყოთ? აი ეს არის ჩემთვის “ბეკეკობა”. საკუთარი პრინციპებისა და აზრის უპატივისცემლობა..