ინტერტექსტური 90-იანები

პაატა შამუგია თავის ესეიში 90-იან წლებზე(„პაატა შამუგიას 90-იანები“) ასეთ რამეს ამბობს:“როცა 90-იანებს ვიხსენებთ, ისიც უნდა ვთქვათ, რომ ეს თარიღი კი არა, სიმბოლოა, პირობითი ნიშანი, რომლითაც დროს კი არა, მდგომარეობას აღვნიშნავთ.“ იქვე, შამუგია აგრძელებს, რომ მისთვის 90-იანები 80-იან წლების ბოლოს დაიწყო და 21-ე საუკუნის დადგომასთან ერთად დასრულდა.

კარლო კაჭარავა(90’იანი წლების ქართველი მხატვარი)

ჩემთვის კი 90-იანები მაშინ დაიწყო, როდესაც დავიბადე და იგი ვარდების რევოლუციამ დაასრულა. 90-იანი წლები კალენდარული 10-წლეული არ ყოფილა. ეს იყო ფენომენი, რომელიც სხვადასხვა ადამიანისთვის სხვადასხვა ქრონოლოგიურ საზღვრებშია მოქცეული. ეს პედანტი ადამიანისათვის ისტორიული უზუსტობა, ან აცდენა იქნებოდა. მისთვის არ შეიძლება, ორი ადამიანი რაღაც პერიოდზე საუბრობდეს და მას სხვადასხვა ქრონოლოგიურ პერიოდებს აკუთვნებდეს, თან, ორივე არაზუსტად.

90-იანები შეიძლება განვიხილოთ როგორც ერთგვარი ისტორიულ ინტერტექსტი, რომელიც ჩემი აზრით, არა იმდენად კოლექტიური მეხსიერების ნაწილი, არამედ სუბიექტურად აღქმული და წაკითხული ტექსტების ერთობაა. ის არ არის პერიოდი, რომელზეც შეიძლება ისტორიკოსმა აკადემიურად დაწეროს ისტორიის სახელმძღვანელოს თავი, რომელიც იქნება უნივერსალური და ყველასთვის მისაღები. ჩემთვის 12-ე კლასის ისტორიის სახელმძღვანელოში დაწერილი თავი საქართველოს უახლოეს ისტორიაზე აბსოლუტურად გაუგებარი და არარელევანტური იყო. როდესაც მას ვკითხულობდი, მეგონა, რომ ავტორი და მე სრულიად სხვადასხვა დროსა და სივრცეზე ვმსჯელობდით. და ეს იყო აბსოლუტურად ბუნებრივი.

პაატა შამუგიას იმავე ესეიში ასეთი წინადადებაა:“ახლა, როცა ვაანალიზებ იმ შეგრძნებებს, გარემოს, ხალხს, ფერებს, სუნებს – კი, ეს იყო ჩემი პერსონალური 90-იანების დასაწყისი.“ მართლაც, დღევანდელ კულტურაში 90-იანების ძალიან ბევრი (სუბიექტური)აღქმა გვხვდება.მაგალითად, ამ პერიოდზე თავის ესეიში „პოსტსაბჭოთა საქართველო და პოსტმოდერნიზმი“  ზურაბ ქარუმიძე აანალიზებს იმდროინდელ მნიშვნელოვან პოლიტიკურ და კულტურულ მოვლენებს და ამ ანალიზისთვის პოსტმოდერნიზმის პარადიგმას იყენებს. ბოლოსიტყვაობაში ქარუმიძე წერს:“პოსტმოდერნიზმის კუთხით პოსტსაბჭოთა ქართული კულტურის წარმოჩენის მცდელობამ მთლიანად იმ კონკრეტული ისტორიული ეპოქის სურათიც, ალბათ, დაავიწროვა, ფრაგმენტული გახადა.“ ქარუმიძე აკვირდება და აღწერს ქართული კულტურის იმ „დავიწროვებულ“ ნაწილს, რომელსაც ზოგი მოდერნისტი ინტელიგენციას, ან ელიტას უწოდებდა. მისი ეს აღქმაც სუბიექტურია და არა  საერთო(რასაც მისი ზემოთ მოყვანილი სიტყვებიც ადასტურებს).

ზურაბ ქარუმიძის სათვალისგან განსხვავებით, სხვა შუშებმა, კერძოდ, ნანა ექვთიმიშვილის ობიექტივმა 90-იანები სრულიად სხვა სივრცეში მოაქცია. ფილმ „გრძელ ნათელ დღეებში“, აღწერილი გარემო აბსოლუტურად მასკულინური და ბრუტალურია და ამ გარემოში ძლიერი ბატონობს. სამაგიეროდ, ფორმით ფილმი უფრო პოსტმოდერნულია – ამბავი ორი მოზარდი გოგონას ყოველდღიურობის მეშვეობით არის გადმოცემული.

ჩემთვის 90-იანები იყო ხედი ჩემი ოთახის ფანჯრებიდან. ეს ხედი ორი ძირითადი ელემენტისგან შედგებოდა: პირველი იყო გზა, რომელიც ერთხელ ზერელედ „დაალატკავეს“, იმის გამო, რომ მასზე შევარდნაძეს უნდა ჩამოეარა, და გზის იქით – სხვა მიკრორაიონი, რომელშიც შუქი უფრო იშვიათად მიდიოდა, ვიდრე ჩვენსაში. მამაჩემი მიხსნიდა, რომ ისინი სხვა ხაზზე იყვნენ, თუმცა ბებიაჩემს თავისი თეორია ჰქონდა, რომლის მიხედვითაც, იმ მიკრორაიონში შევარდნაძის ნათესავები ცხოვრობდნენ. მე, ჩემი და და ჩემი ძმა ხშირად დავმსხდარვართ ამ ფანჯრების წინ და სანამ ჩვენ შუქი არ გვქონდა, მოპირდაპირე მიკრორაიონის განათებული ხედით ვინაზღაურებდით სიბნელეს. ასე შეიქმნა სხვა ყველასთან ერთად ეს ორი მძლავრი ასოციაცია 90-იან წლებთან – შევარდნაძე და უშუქობა.

რაც შეეხება მასკულტურას, ამ პერიოდმა მას ისეთივე(ან შეიძლება, უფრო ძლიერი) კვალი დაატყო, როგორიც 2000-იანებში გამოჩენილმა ინტერნეტმა, რომელმაც, როგორც ამბობენ ახალი, „მილენიუმის“ თაობა შექმნა. 90-იანებმაც შექმნა თაობა – რემბოს, მარიოს, რონალდოს და კოკა-კოლის თაობა. ყველაფერი ის, რაც კაპიტალიზმს უკვე მოესწრო, თავის სიამაყედ ექცია, პოსტსაბჭოთა საქართველოში ახალი და ჯადოსნური ხილი იყო. მახსოვს, როგორ შევცბი, როდესაც ერთმა უფროსმა მითხრა, რომ მაკალაი კალკინი უკვე საკმაოდ დიდი იყო და ცოლთან გაშორებაც კი მოესწრო.

საბოლოოდ, 90-იანები საკმაოდ მრავალფეროვნად შემორჩა ჩვენს მეხსიერებას: მასკულტურაში რონალდოს ყვითელი მაისურებითა და ჰოლივუდური ბლოკბასტერებით, პოლიტიკაში – ომითა და ნგრევით, კულტურაში ახალი ექსპერიმენტებით, ჩემსა და ჩემს მეგობრებში კი ერთი სიტყვით – ბავშვობით დარჩა.

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / შეცვლა )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / შეცვლა )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / შეცვლა )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / შეცვლა )

Connecting to %s