საპნის ოპერების სოციალური მნიშვნელობა

ბლოგი თავდაპირველად გამოქვეყნებულია ლიბერალიზმის სასწავლო ცენტრის ვებ–გვერდზე

დღეს “ფეისბუკზე” ნანუკა ჟორჟოლიანი წუხდა, რომ მის შოუ–კონცერს ნინო ქათამაძისა და თეონა კონტრიძის მონაწილეობით, უფრო დაბალი რეიტინგი ჰქონდა, ვიდრე ორ თურქულ სერიალს. თავის პოსტში ის აღშფოთებული აღნიშნავდა, რომ ამ ქვეყანაში გემოვნება არ უვარგათ, მაგრამ სინამდვილეში, როდესაც ქალბატონი ნანუკა მისი “მაღალესთეტიკური” გადაცემების დაბალ რეიტინგს საზოგადოების გემოვნებით ხსნის, ის ცდება. სინამდვილეში, გემოვნება აქ არაფერ შუაშია.

თურქულ და ლათინურ სერიალებს ნაციონალური მაუწყებლების ყოველდღიური ეთერის მინიმუმ 3–4 საათი უკავიათ. ყველა ამ სერიალს, რომლებიც ხშირ შემთხვევაში, ერთმანეთის პარალელურადაც გადის, საკმაოდ დიდი აუდიტორია ჰყავს. ამ აუდიტორიის უდიდესი უმრავლესობა კი, დიასახლისები არიან.

ყველას, ვისაც სახლში ტელევიზორი აქვს, ეს სერიალები იმ დოზით მაინც აქვს ნანახი, რომ რაღაც ზოგადი წარმოდგენა ჰქონდეს და უმრავლესობას ალბათ უჩნდება შეკითხვა, თუ რატომ არ ბეზრდება ხალხს ამდენი თითქმის იდენტური სერიალების ყურება. მათ ხომ ყველას ძალიან მსგავსი ნარატივი აქვს: ცენტრში არის ქალი, რომელსაც ახალგაზრდობაში დიდ ტკივილს მიაყენებს რაიმე ტრაგედია, ან ვინმე მისი ბოროტისმსურველი. შემდეგ ეს ქალი ბრუნდება(პირდაპირი და გადატანითი მნიშვნელობითაც), უკვე ტრაგედიაგადატანილი და გაძლიერებული, იმისთვის, რომ დაიბრუნოს ის, ვინც/რაც მას უსამართლოდ წაართვეს, პასუხი აგებინოს მის მჩაგვრელებს და აღადგინოს სამართლიანობა, დაძლიოს სოციალური დაბრკოლებები მასა და მის საყვარელ ადამიანს შორის, აღიდგინოს ღირსება, დაიბრუნოს მემკვიდრეობა და ა.შ. რა თქმა უნდა, არის სხვა ნარატივებიც, მაგრამ მათგან ეს ყველაზე პოპულარულია.

ლათინურ სერიალებს ასევე აქვთ ერთი ტრადიცია – მოქმედება თითქმის ყოველთვის ხდება რაღაც მსხვილ ფეოდალურ–კლანურ თემების ირგვლივ, სადაც ორი ფეოდალის(ან მაგნატის) ოჯახი ერთმანეთს უპირისპირდება. ეს “რომეო და ჯულიეტასეული” მოტივი აქვთ გადაღებული თურქულ სერიალებსაც, რომლებიც მსგავს ნარატივს იყენებენ.

სერიალები

 

მე ვიზრდებოდი და ვცხოვრობ იმ სოციალურ ჯგუფში, რომლის ოჯახებშიც სერიალებს ყოველთვის უყურებენ. ამიტომ, ძალიან ბევრი საპნის ოპერისთვის მომიკრავს თვალი და დიდი ხანია მივხვდი, თუ რა საჭიროა ეს ერთი და იმავე შინაარსის სერიალები და რატომ არ კარგავენ ისინი ამდენი წლის განმავლობაში რეიტინგს. თუ ჩვენ ზემოთ მოყვანილ ნარატივს დავუბრუნდებით და ჩვენს მთავარ ქალ პერსონაჟს დავახასიათებთ, აუცილებლად გამოვიყენებთ ისეთ ეპითეტებს, როგორიცაა “დაჩაგრული”, “უსამართლობის მსხვერპლი”, “სამართლისათვის მებრძოლი” და ა.შ.

ახლა კი, დავსვათ მეორე შეკითხვა – როგორი არის ის საზოგადოება, რომელსაც ნანუკა ჟორჟოლიანი გემოვნებას უწუნებს? – ის არის ძალადობრივი. ჩვენ ვცხოვრობთ გარემოში, რომელშიც მედია საკუთარი რეიტინგისთვის არ ერიდება სიძულვილის ტირაჟირებას, რომლითაც ასე სავსენი არიან ყველანი, პოლიტიკოსებით დაწყებული, სასულიერო პირებით დამთავრებული. ჩვენ ყველანი რაღაც დოზით განვიცდით ძალადობას: ზოგზე ფიზიკურად ძალადობენ ქუჩაში, ზოგზე ეკონომიკურად ძალადობენ სამსახურში, ზოგზე ფსიქოლოგიურად ძალადობენ ოჯახში და ა.შ. ხოლო ამ გარემოს გამო ფრუსტრირებული და იმედგაცრუებული მამაკაცები კი თავიანთ დაგროვილ აგრესიას ხარჯავენ ოჯახში, ცოლებსა და ბავშვებზე ძალადობაში. აქედან გამომდინარე, დიასახლისების საკმაოდ დიდ ნაწილს ამ სერიალების პერსონაჟების მიმართ თანაგრძნობა უჩნდებათ. სწორედ ესაა მთავარი მიზეზი, თუ რატომ არ ეცემა ამდენი წლის მანძილზე საპნის ოპერების რეიტინგი. მაყურებელი საკუთარ თავს ხედავს ამ ჩაგრულ გმირში და მასთან საკმაოდ მჭიდრო ფსიქოლოგიურ კავშირს ამყარებს, ხოლო როდესაც ჩვენი გმირი საბოლოოდ აღადგენს სამართლიანობას და დაიბრუნებს დაკარგულ ბედნიერებას, მაყურებელი ერთგვარ კათარზისს განიცდის, რაღაც დოზით ისიც მასთან ერთად ბედნიერდება და სწორედ ასე დევნის აგრესიას. მთავარი გმირი მაყურებლის მაგივრად აკეთებს იმას, რაზეც ისინი გამუდმებით ოცნებობენ – იბრძვის, იმაღლებს ხმას ბოროტებისა და უსამართლობის წინააღმდეგ, აღწევს დამოუკიდებლობას, სიმტკიცეს და არ აჩაგვრინებს თავს სხვებს.

ამ თვალსაზრისით, საპნის ოპერები საკმაოდ ეფექტური იარაღია იმ ქვეყნის ხელისუფლების ხელში, რომელშიც დათრგუნულ მოქალაქეთა რიცხვი ძალიან დიდია და რომელშიც თავად სახელმწიფოც ხშირად უმთავრესი მოძალადეა. არ ვიტყვი, რომ ასეთ სერიალებს შეუძლიათ მომწიფებული რევოლუციის განეიტრალება, მაგრამ სამაგიეროდ, ეფექტურად ანეიტრალებენ დიასახლისის გულში მომწიფებულ ბრაზს. თანამედროვე არათავისუფალ, დახურულ საზოგადოებაში სწორედ ასეთი საშუალებით ხდება უკმაყოფილების წინააღმდეგ ბრძოლა. ასეთ საზოგადოებებში ჩაგრულების ნაცვლად სხვები მოქმედებენ, ოღონდ ეს სხვები ეკრანის გამოგონილი პერსონაჟები არიან. თავისუფალ საზოგადოებებში კი თავად დაჩაგრულებს მოუწოდებენ მოქმედებისკენ, ლოზუნგით, “we can do it” და არა ლოზუნგით, მარია სანჩეს როდრიგესს, ან იფეტ ჩაკირის შეუძლია ეს.

we can do it

Advertisements

როგორ უნდა შევქმნათ ჰიტი

ამ პოსტის იდეა მოდის იქიდან, რომ გუშინ ჩემს ოთახში ტელევიზორი ჩართული იყო და ჩემმა ყურებმა ძალაუნებურად ნიჭიერში ვინმე ნატალი ვეფხვაძის გამოსვლა და შემდეგ მისი ხმის მიცემის კონკურსში სოლიდური გამარჯვება დააფიქსირეს. მე ამ გოგონასთან საწინააღმდეგო, რაღა თქმა უნდა არაფერი მაქვს, გარდა იმისა, რომ დავიღალე ამდენი მანიპულირებით ეროვნულობის თემის მეშვეობით მუსიკაში და, ზოგადად, თანამედროვე ქართულ ხელოვნებაში. უკვე მარტივად შეიძლება წარმოვადგინოთ შაბლონი, თუ როგორ შევქმნათ სიმღერა, რომელიც აუცილებლად გაჰიტდება. მივყვეთ ინსტრუქციას:
პირველ რიგში, ჩვენ უნდა ჩავინიშნოთ “ქი-ვორდები” ტექსტისათვის. ეს სიტყვები მრავალი წლის განმავლობაში ყველაზე პოპულარულები იყვნენ გუგლის საძიებო სისტემაში, მანამდე, სანამ შორენა არ გამოჩნდა და მათ “სექსმა” არ გადაუჯოკრა. ეს სიტყვებია:
“მრავალჟამიერ”, “ქართველებო”, “ვაჟკაცი”, “ბრძოლა”, “გამარჯვება”, “სამშობლო”, “ღვინო”, “მთები”, “ხმალი”, აფხაზეთი…
თუ თქვენ მოახერხებთ და ტექსტში ჩამოთვლილი ათი სიტყვიდან ექვსს მაინც გამოიყენებთ, საძიებო სისტემაში თქვენს წარმატებას მხოლოდ შორენას ახალი ფილმი თუ შეუშლის ხელს.

რაც შეეხება მუსიკალურ არანჟირებას. საჭიროა, უბრალოდ, ოცი ან ოცდახუთი წლის დაბერებული “იამაჰა” იშოვოთ და სამი ისეთი ნოტი აიღოთ, ყველაზე ძალიან პლასტმასის სათამაშო პიანინოს ხმას რომ ჰგვანან და ისინი ტექსტს მოარგოთ. სასურველი იქნება, ამ ნოტებს ისეთი უაზრო ტიტინი დაემატოს, როგორსაც საქეიფო სიმღერებში გამოსცემენ. სავადაუდოდ ტიტინი საქსაფონის მეშვეობით მიიღწევა.
შემდეგი ეტაპი, უკვე ახალი სიმღერის “დატრიალებაა”. ეს კიდევ უფრო ადვილი საქმეა. თავდაპირველად, უნდა შეარჩიოთ მომღერალი, რომელიც ამ სიმღერას ჩაწერს. კარგი იქნება, თუ ის თქვენი ძმაკაცი, ან ძმაკაცის შვილი იქნება, რადგან “პროფილში” სიმღერის პრემიერაზე მასზე საუბრისას, თქვას თუ როგორ ჩასწვდით მის გრძნობებს სიმღერის მეშვეობით. ამის თქმას კი, თქვენს შორის ახლობლობა სჭირდება.
ალბათ, მიხვდით, რომ სიმღერა თავდაპირველად მაიას უნდა მიუტანოთ. თუ არ მოეწონათ, ეტყვით, რომ ნანუკასთან წაიღებთ, თან მის ფორმატს შეუსაბამებთ: იამაჰას ტამტამს, დასარტყამ ინსტრუმენტსა და ვინმე ექსტრავაგანტულ ახალგაზრდას დაამატებთ, რომელსაც მარაკები, ან რამე ამდაგვარი საჩხაკუნო ეჭირება. ეს ხერხი გაამართლებს, და თქვენს ძმაკაცს აუცილებლად ამღერებენ ახალ სიმღერას “პროფილში”.
თუ სიმღერამ “პროფილში” გაიჟღერა, ყველაფერი შემდეგ თავისით წავა. უკვე ორი დღის თავზე, ქორწილების დღეს “პროფილში” ახლადგაშვებულ სიმღერას მოსთხოვენ დამკვრელებს. ისინიც წაიმღერებენ, მაგრამ ტექსტი თავიდან კარგად არ ეციდონებათ, ამის გამოსასწორებლად კი, საჭიროა რადიო “არ დაიდარდო”, დამკვრელების პირველწყარო და მასწავლებელი.
“არ დაიდარდოში” სიმღერის მოსახვედრად სასჭიროა ათი ლარის ჩარიცხვა ათი სხვადასხვა ნომრის ანგარიშზე. შემდეგ, ველოდებით “რიქუესთ შოუს” და ათივე ნომრიდან ვაგზავნით ეს-ემ-ეს-ებს, სადაც ამ თქვენს სიმღერას ვითხოვთ. რადიოში, რა თქმა უნდა, დარწმუნდებიან, რომ თქვენი სიმღერა მოთხოვნადია. ამიტომაც, გადაცემის დასრულების შემდეგ თქვენ მათ ურეკავთ, ეუბნებით, რომ შემთხვევით, ავტომობილით მგზავრობისას მოუსმინეთ გადაცემას, და გადაწყვიტეთ მათ მსენელს საჩუქარი გაუკეთოთ და ეს სიმღერა რადიოში მიიტანოთ.
შედეგად, ჩვენ ვიღებთ იმას, რომ თქვენი სიმღერა რადიოში ტრიალებს, დამკვრელები იზეპირებენ, თავიანთ პროგრამას მისით აახლებენ და თავიანთ სცენებზეც მღერიან. მიზანი მიღწეულია, თქვენ დაიპყარით რესტორნის სცენა და ქართველების გულები. სიმღერა გაჰიტდა.
შემდეგში, ჩვენ აგიხსნით როგორ უნდა გავხადოთ როსტო სექსუალური.