სადაურია მოხუცი “სიმინდის კუნძულიდან”?

გიორგი ოვაშვილის ფილმ “სიმინდის კუნძულში” პირველი, რასაც მაყურებელი შენიშნავს, არის ის, რომ საწყისი 20 წუთის განმავლობაში არ ისმის არცერთი სიტყვა და ზოგადადაც, ფილმში ვერბალური ენა მინიმალურად არის გამოყენებებული. ეს განსაკუთრებით ეხება მთავარ პერსონაჟს, მოხუც კაცს, რომელიც მდინარის კალაპოტის შუაში მოთავსებულ პატარა კუნძულზე ქოხს აიშენებს და სიმინდს დარგავს. ის მთელი ფილმის განმავლობაში 3-4 ფრაზას ამბობს. ფილმის ყურებისას, მაყურებელი ხანდახან ალბათ ფიქრობს, აი, ახლა მაინც დაილაპარაკებს, დაიყვირებს, ხმას ამოიღებს, მაგრამ მოხუცი მუდამ დუმს და სხვა პერსონაჟების შეკითხვებს თავის ქნევით პასუხობს.

corn island

შემთხვევითი არაა, რომ მოხუცი არ იყენებს სიტყვებს კომუნიკაციისთვის. არც ისაა შემთხვევითი, რომ ის კუნძულზე სახლდება. სიუჟეტი აფხაზეთში, საომარი კინფლიქტის ფონზე ვითარდება. თავად მოხუცი ეროვნებით აფხაზია, მაგრამ ის ისევე არ პასუხობს აფხაზებს აფხაზურად, როგორც ქართველებს ქართულად და რუსულად(თუ არ ჩავთვლით ერთ ეპიზოდს, სადაც აფხაზი მესაზღვრეები მის კუნძულზე ჩამოსხდებიან და ის ნერვიულად ამბობს ორ ფრაზას – “ცოტა ღვინო მაქვს” და “ვის ეძებთ?”). მოხუცი ვერბალური ენის ყველა ფორმაზე უარს ამბობს იმიტომ, რომ არ უნდა საკუთარი თავის რომელიმე მხრისთვის მიკუთვნება. ის იფარებს დაჭრილ ქართველს, მაგრამ მის საძებნელად მოსულ აფხაზებსაც და ქართველებსაც ერთნაირი გულგრილობით პასუხობს, რომ მას არავინ უნახავს. მოხუცი თავისი დუმილით ირჩევს პოზიციას, რომელიც აფხაზი-ქართველის, გამარჯვებული-დამარცხებულის, მართალი-მტყუანისა და ყველანაირი დიხოტომიის მიღმაა. სწორედ ამიტომაც, ის გადადის კუნძულზე საცხოვრებლად, იმისთვის რომ განცალკევდეს ყველასგან, ქართველისგანაც და აფხაზისგანაც არამხოლოდ აზრობრივად, არამედ გეიგრაფოულადაც. თუმცა, საბოლოოდ, ის არა მათგან შორს, არამედ მათ შორის აღმოჩნდება.

მოხუცის გადაწყვეტილება შეიძლება მრავალგვარად ინტერპრეტირდეს. შეიძლება ჩავთვალოთ, რომ ის არის დიდი ჰუმანისტი და მისთვის არა რომელიმე მხარე, არამედ ადამიანია მთავარი, რადგან მტრის დაჭრილ ჯარისკაცს იფარებს და უვლის. შეიძლება ჩავთვალოთ, რომ პირიქით, მას ერთნაირად სძულს ყველა და ამიტომაც ავლენს გულგრილობასა და უხეშობას ყველას მიმართ ერთნაირად(ხოლო ჯარისკაცის შეფარება ავხსნათ შიშის მოტივით, ან შვილიშვილის(რომელიც ამ ჯარისკაცს იპოვნის) გამო სისუსტის გამოჩენით). მაგრამ ჩემი აზრით, ის არც ამ ორი პოლუსიდან რომელიმეზე თავსდება. ის ამ პოლუსებს მიღმაა და ამავდროულად, მათ შორისაც(როგორც მდინარის ორ ნაპირს შორის). მისთვის სულ ერთია საომარი კონფლიქტის მიზეზი – მიწა, რადგან შვილიშვილის კითხვაზე, თუ ვისია ეს კუნძული, პასუხობს:”მისი შემქმნელის”. პერსონაჟს სახელიც კი არ აქვს, ის არის უბრალოდ “ბაბუა”(სხვა პერსონაჟებისთვის) და “მოხუცი კაცი”(ტიტრებში). სახელის არქონა კი იდენტობის არქონას, მასზე უარის თქმას გულისხმობს.

ამ ყველაფრის შემდეგ, ჩნდება კითხვა – თუ ის უარს ამბობს ყველანაირ იდენტობაზე, მაშინ რა სურს მას? ჩემი აზრით, მოხუცს უბრალოდ საკუთარი “კუნძული” უნდა, ამ სიტყვის სიმბოლური და პირდაპირი გაგებითაც. მას სურს საკუთარი ადგილის დამკვიდრება იქ, სადაც ერთმანეთს თითოეულ გოჯს ეცილებიან, მას სურს სიმშვიდე მძვინვარებაში. მას არ უნდა, ითვლებოდეს აფხაზად, ან ქართველად, მას არ უნდა ითვლებოდეს კეთილად, ან ბოროტად. მას უბრალოდ უნდა რომ იყოს ის, ვინც არის.

Advertisements

ვალიკო ძია

ჩვენს ეზოში ერთი ნაომარი კაცი ცხოვრობდა. ვალიკო ერქვა. ბავშვები ყოველთვის ვალიკო ძიას ვეძახდით და მალე ისე მიეჩვია, უფროსებსაც სთხოვდა, ვალიკო ძია დამიძახეთო. ცალი ფეხი არ ჰქონდა და ყოველთვის ძველი ხის ყავარჯნებით დადიოდა. ფეხი აფხაზეთის ომში დაკარგა. ნაღმზე ამიფეთქდაო, ამბობდა.

ეზოში ერთი გრძელი ხის სკამი იდგა. ვალიკო ძია სულ იქ იჯდა. ხშირად დაგვიძახებდა ბავშვებს, გვერდზე მოგვისვამდა და ათას ამბავს გვიყვებოდა. გვიამბობდა, როგორ მოკლა სამი რუსი ჯარისკაცი და გალში მთვრალმა როგორ შეუგდო სახლში ხელყუმბარა აფხაზურ ოჯახს. ხშირად უთქვამს, მოსაპარი თუ იქნება, მოიპარეთ ბიჭებო, მოსაკლავი მოკალით და (მესამეს თქვენ თვითონ მიხვდებით). მხოლოდ ასე გახდებით ვაჟკაცებიო. თავის დროზე თავნის გულისთვის იმდენი ხალხი მყავს დაყაჩაღებული, ამისთვის მედალს რომ იძლეოდენ, პირველს მე შემხვდებოდაო.

ვალიკო ძია უფროსებს არ უყვარდათ. ლოთს და ახვარს ეძახდნენ. ყველა მაღაზიაში და ყველა მეზობელთან ვალი ჰქონდა და არავის უბრუნებდა. მამაჩემსაც ეჯავრებოდა და ყოველთვის მეუბნებოდა, მაგ მკვლელს და ყაჩაღს ახლოს არ გაეკაროო. მაგრამ  ვალიკოს ბავშვებისთვის  ყოველდღე ახალ-ახალი “საგმირო” ისტორიები ჰქონდა და მეც მიძნელდებოდა მამაჩემის გაფრთხილების შესრულება. რა თქმა უნდა, ახლაღა ვხვდები, რომ უმეტესობას იგონებდა.

მას შემდეგ ათი წელი გავიდა. ვალიკო ძია თითქმის ყოველდღე ისევ იმ ხის სკამზე ზის. მე და ჩემი მეგობრები გავიზარდეთ და ეზოში ვალიკო ძიას გვერდზე აღარ ვსხდებით ხოლმე, მაგრამ სულაც არ დაუკარგავს მსმენელი. ბავშვები ხშირად მიუსკუპდებიან და უსმენენ. სწორედ ისე, როგორც ჩვენ ადრე.

თუმცა მათ ახლა ვალიკო სულ სხვა ისტორიებს უყვება ხოლმე. უამბობს, როგორ გადაარჩინა სამი რუსი ტყვე ნაღმზე აფეთქებას თავისი მარცხენა ფეხის ფასად. იმასაც უამბობს, გალელებს როგორ გადააფიქრებინა ერთ-ერთი აფხაზური ოჯახის ამოწყვეტა. ბავშვებს ეუბნება, რომ ყოველდღიურად უნდა ილოცონ და შაბათ-კვირას ეკლესიაში იარონ, რათა ნამდვილი ვაჟკაცები გამოვიდნენ. რამდენიმე დღის წინ, იმასაც მოვკარი ყური, როგორ ლოცავდა სუფრაზე მამაჩემი ვეტერანებს ვალიკო ძიას თამადობით. წმინდა კაციო, ასეც კი მოიხსენია სადღეგრძელოს დროს. მეზობლებსაც აღარ ეჯავრებათ. გულთბილად ესალმებიან ხოლმე.

წმინდა კაცია ვალიკო ძია.